Bir teklif aldığınızda gördüğünüz rakam tek başına bir şey ifade etmez. Aynı ürün, aynı miktar ve aynı kalite için iki farklı tedarikçiden gelen iki fiyat, yalnızca teslim şekli farklı olduğu için birbirinden yüzde onlarca ayrışabilir. Incoterms kuralları, bu farkın nereden geldiğini tarif eder.
Teslim şekli neyi belirler?
Her Incoterm üç soruya cevap verir: masrafı kim üstlenir, riski kim taşır ve mal fiilen nerede el değiştirir. Bu üçü her zaman aynı noktada buluşmaz; ticarette yaşanan anlaşmazlıkların önemli bir kısmı da tam olarak buradan çıkar.
EXW — Fabrika teslimi
Mal, tesiste alıcıya hazır edilir. Yükleme, iç nakliye, gümrük ve navlun alıcıya aittir. En düşük birim fiyat burada görünür, ancak toplam maliyetin büyük kısmı henüz fiyata girmemiştir. Türkiye'de operasyonu olmayan bir alıcı için pratik bir seçenek değildir.
FOB — Gemide teslim
Satıcı, malı yükleme limanında gemiye yükleyene kadar sorumludur. Risk, mal gemiye yüklendiği anda alıcıya geçer. Navlun ve sigortayı alıcı ayarlar. Kendi taşıma anlaşması olan, düzenli hacim çalışan alıcılar genellikle FOB tercih eder.
CFR — Navlun dâhil
Satıcı navlunu da üstlenir ve malı varış limanına kadar taşıtır. Ancak risk yine yükleme limanında geçer. Yani navlunu satıcı ödemiş olsa bile, yolda oluşacak bir hasarın muhatabı alıcıdır. Bu ayrım sık gözden kaçar.
CIF — Navlun ve sigorta dâhil
CFR'ye asgari düzeyde bir yük sigortası eklenir. Sigortayı satıcı yaptırır, ancak poliçenin lehtarı alıcıdır. Standart CIF sigortası çoğu zaman yalnızca temel riskleri kapsar; yüksek değerli partilerde kapsamın genişletilmesi konuşulmalıdır.
Hangisini seçmeli?
- Kendi navlun anlaşmanız varsa ve hacminiz düzenliyse FOB genellikle en ekonomik seçenektir.
- Tek bir muhatapla çalışmak ve varış maliyetini baştan bilmek istiyorsanız CFR veya CIF daha uygundur.
- Teklifleri karşılaştırırken her zaman aynı teslim şekline çevirerek bakın; aksi hâlde kıyaslama yanıltıcı olur.
Hangi teslim şekliyle çalışırsanız çalışın, sözleşmede Incoterms sürümünün de yazılı olması gerekir. Kuralların 2010 ve 2020 sürümleri arasında, özellikle sigorta kapsamı ve taşıma belgelerinde farklar vardır.
